Wat is E471?
E471 zijn mono- en diglyceriden van vetzuren, een additief dat vooral gemaakt wordt van plantaardige vetten. Het wordt aan voedingsmiddelen toegevoegd om de samenstelling, textuur en houdbaarheid te optimaliseren. Simpel gezegd: het zorgt ervoor dat producten romig, zacht en stabiel blijven, waardoor bijvoorbeeld ijs lekker smeuïg blijft en sauzen niet scheiden.
Wat is de functie van E471?
E471 als Emulgator - PRIMAIRE FUNCTIE
- Wat het doet: zorgt ervoor dat water en olie goed mengen en niet van elkaar scheiden. Dit is essentieel voor producten waarin beide ingrediënten aanwezig zijn.
- Voorbeeld: mayonaise blijft goed gemengd en romig in plaats van dat de olie erbovenop drijft. Op deze manier blijft de smaak en structuur altijd gelijk. In roomijs helpt het om de vetten uit melk en room te mengen met het water, waardoor het ijs romig blijft.
E471 ALS stabilisator
- Wat het doet: zorgt ervoor dat de textuur van een product constant/stabiel blijft.
- Voorbeeld: roomijs blijft zacht en smeerbaar, zelfs na weken in de vriezer, zonder dat het korrelig of ijzig wordt. Denk nog aan pudding die stevig blijft of sauzen die perfect glad blijven.
E471 ALS VOCHTVASTHOUDER
- Wat het doet: zorgt ervoor dat producten vochtig blijven en voorkomt uitdroging en korreligheid waardoor het langer houdbaar blijft.
- Voorbeeld: een versgebakken brood droogt vaak snel uit. In tegenstelling blijft verpakt brood uit de supermarkt dagenlang zacht en vochtig. Dit omdat E471 als vochtvasthouder het water helpt vast te houden in het brood.
E471 ALS textuur- en mondgevoelverbetering
- Wat het doet? zorgt ervoor dat producten romiger, zachter en aangenamer aanvoelen tijdens het eten. Het gaat hier vooral om hoe het product in de mond aanvoelt.
- Voorbeeld: chocolade smelt gelijkmatig in uw mond en voelt heel zacht en romig aan. Of denk aan yoghurt, het voelt ook vol en romig in de mond, zonder al te veel waterigheid.
E471 ALS anti-klontermiddel
- Wat het doet? E471 wordt ook gebruikt om te voorkomen dat voedinsmiddelen in poedervorm aan elkaar blijven plakken. Het functioneert doordat een lichte vetlaag rondom de poederdeeltjes wordt gecreëerd. Door dit laagje blijven de deeltjes van elkaar gescheiden, zelfs in vochtige omgevingen. Hierdoor blijft het product stevig, verspreidbaar en eenvoudig te verwerken. Niet alleen wordt de houdbaarheid bevorderd, ook wordt de gebruiksvriendelijkheid van poedervormige ingrediënten verhoogd.
- Voorbeeld: Cacaopoeder. Zonder E471 klonteren de poederdeeltjes snel, vooral bij hogere luchtvochtigheid. Ook suiker, melkpoeder en bakmixen profiteren van deze werking.
E471 ALS vetvervanger / vetstructureringsmiddel
- Wat het doet? E471 bootst als vetvervanger de romige textuur en smeuïgheid van vet na, waardoor producenten minder echte vetten hoeven te gebruiken zonder dat dit de smaak of het mondgevoel beïnvloedt. Als vetstructureringsmiddel bouwt en stabiliseert het de vetstructuur zodat de gewenste consistentie behouden blijft, zelfs bij een lager vetgehalte.
- Voorbeeld: denk aan cake of koekendeeg, waar E471 een deel van de boter of olie vervangt. Dit houdt de cake luchtig en zacht, terwijl ht vetgehalte afneemt.
Hoe wordt E471 geproduceerd?
E471, ook wel bekend als mono- en diglyceriden van vetzuren, wordt gemaakt van vetten of oliën, meestal afkomstig van planten zoals raapzaadolie, sojaolie of palmolie, heel soms van dierlijke vetten. Plantaardige bronnen zijn tegenwoordig dominanter vanwege kost, beschikbaarheid en consumentenvraag. De stof helpt bij het mengen van vet en water, voorkomt klonteren en bootst de structuur van vet na.
Uithalen van olie of vet
- Eerst wordt de olie uit de zaden of vruchten gehaald, bijvoorbeeld door persen of oplossen met een oplosmiddel. Een vaak gebruikt oplosmiddel is hexaan. Het is een kleurloze vloeistof gemaakt uit aardolie en rijkt een beetje zoals benzine. Het is een hulpmiddel om olie uit zaden te trekken, geen ingrediënt.
Omzetten naar mono- en diglyceriden
Natuurlijke olie/vet bestaat uit triglyceriden (= puur vet). Een deel hiervan wordt bewerkt zodat mono- en diglyceriden ontstaan. Dit kan op drie manieren:
- Transesterificatie: bij deze methode worden vetmoleculen gehergroepeerd. Vetten worden hier chemisch behandeld met extra alcohol (bv glycerol). Op deze manier komen vetzuren los van hun oorspronkelijke glycerol molecuul en binden aan een nieuw glycerolmolecuul. Zo ontstaan mono- e diglyceriden, die makkelijker mengen met water. Belangrijk: de vetzuren gaan niet verloren, ze worden alleen herschikt.
- Chemische methode: daarbij worden de vetten verhit en gemengd met stoffen zoals zuren of basen. Zuren zoals fosfor of zwavelzuur kunnen vetmoleculen openbreken of omvormen zodat ze met glycerine kunnen reageren. Basen zoals natriumhydroxide of kaliumhydroxide doen het tegenovergestelde, maar hebben een soortgelijk effect. Ze kunnen vet goed losmaken en omvormen, waardoor het vet beter reageert en verandert in mono- en diglyceriden. Zuren maken iets zuurder en hebben een lage pH terwijl basen iets minder zuur maken of meer alkalisch. Ze hebben een hoge pH. Zuren of basen worden dus apart gebruikt aangezien ze elkaar anders zouden neutraliseren. de vetzuren komen in tegenstelling tot de vorige methode volledig los en worden pas daarna via een apart proces (esterificatie) opnieuw gebonden om mono- en diglyceriden te vormen. Esterificatie = vrije vetzuren worden weer aan glycerol vastgemaakt door verhitting en een katalysator (zuur en enzyme). Esterbindingen (het plaksel tussen een vetzuur en een alcohol) worden gecreëerd.
- Enzymatisch: vetten (triglyceriden) en glycerol worden hier met speciale enzymen (lipasen) gemengd. Deze enzymen zorgen ervoor dat de vetzuren precies op de juiste plek aan glycerol binden (selectief), waardoor ook mono- en diglyceriden ontstaan. In vergelijking met de andere methodes is deze veel milder en schoner. De vetten worden niet afgebroken en er is weinig bijproduct (geen zuren of basen nodig). Het draait hier om precisie en controle onder lage temperaturen wat leidt tot een schoner eindproduct.
Zuiveren en verwerken
Na de omzetting moeten de mono- en diglyceriden schoon en veilig worden gemaakt voor gebruik in voeding. Eerst worden reststoffen zoals alcohol katalysatoren of bijproducten verwijderd door filteren. Daarna wordt het product gedroogd om overtollig water te verwijderen en de stabiliteit te verhogen. Tot slot wordt het mengsel gestandaardiseerd, zodat de samenstelling van mono- en diglyceriden altijd hetzelfde is. Zo ontstaat er een zuiver, stabiel en consistent eindproduct dat perfect werkt als emulgator in bepaalde voedselproducten.
➞ Het eindproduct wordt gekoeld en verpakt als poeder meestal, soms ook in de vorm van een soort pasta of vloeistof. Fabrikanten kopen dit en voegen het direct toe aan hun recepten.
In welke producten zit E471?
E471 is aanwezig in tal van producten in de vorm van emulgator. Het wordt ingezet im vet en water goed te combineren en producten stabiel en smeuïg te houden.
E471 is onder andere te vinden in:
- Brood en gebak
- Margarine en smeerbare vetten
- Ijs en desserts zoals pudding en mousse
- chocolade en snoep
- kant-en-klare sauzen, soepen en dressings
Samengevat: het is aanwezig in tal van verwerkte producten!
Veilig of verdacht?
RECENTE STUDIES/ artikels OVER DE VEILIGHEID VAN E471
Nieuwe epidemiologische studies waarschuwen ons steeds meer dat E471 de darmflora beschadigt, wat kan resulteren in chronische ontstekingen in de darmen. Daarbij zijn er ook aanwijzingen dat dit E-nummer het risico op kanker, hart- en vaatziekten en type 2 diabetes verhoogt. De kunstmatige vetstructuur zou onze darmen in de war brengen, wat het natuurlijke afweersysteem verzwakt.
tOCH VEILIG?
Hoewel recente onderzoeken zorgen wekken over de mogelijke impact van emulgators op onze gezondheid, ziet de Europese Unie het additief voorlopig als veilig. In de EU doet de EFSA (European Food Safety Authority) onderzoek naar deze additieven. Om de zoveel jaar tijd doen ze ook een herevaluatie. De EFSA voerde zo een herevaluatie uit in 2017 en besloot voor E471 dat er geen specifieke aanvaardbare dagelijkse inname nodig was. Dit houdt in dat bij de huidige gebruiksomstandigheden het additief geen veiligheidsrisico met zich meebrengt. De hoeveelheid E471 in producten blijkt een beperkt percentage te zijn van onze totale vetinname.
tijd voor een nieuwe blik
De meest recente evaluatie van E471 door de EFSA dateert uit 2017, wat een eeuwigheid in de voedingswetenschap is. Sindsdien zijn de nieuwe ontdekkingen over darmflora en ontstekingen genegeerd. Het lijkt mij dat het tijd is om dit additief opnieuw te analyseren.
VERBORGEN VET en glucose?
Niemand herkent E471 of mono- en diglyceriden als een vet in een product, ook al wordt het wel mee bij de totale vetwaarde op het etiket meegeteld. Het staat niet in de lijst als vet, maar als emulgator of additief. De voedingswaarde tabel telt alle vetten bij elkaar. Hierdoor weet je ook niet dat een deel van de vetten afkomstig is van dit additief. Omdat dit E-nummer in veel bewerkte producten zit, eet je dus eigenlijk meer vet dan je denkt. Doordat het dus verstopt zit als additief en niet apart vermeld wordt, kan dit gezien worden als een verborgen vet.
Het chemische vet belandt in onze maag en dunne darm. Daar werken enzymen op het vet en breken de moleculen uit elkaar. Het wordt afgebroken tot glycerol en vetzuren:
- Glycerol is een soort suikerachtig molecuul dat het lichaam als energie kan gebruiken.
- Vrije vetzuren zijn de bouwstenen van vetten, die ons lichaam ook bijvoorbeeld uit natuurlijke vetten haalt zoals boter of olijfolie.
Glycerol kan bovendien via de lever worden omgezet in glucose, dit gebeurt langzaam in vergelijking met tafelsuiker. Om deze reden veroorzaakt het geen hoge piek in je bloedsuikerspiegel. Echter, alle kleine hoeveelheden glycerol stapelen zich op. Wie dagelijks veel bewerkte producten eet, blijft constante kleine hoeveelheden glycerol binnenkrijgen. Bovendien is je lever continu bezig met het omzettingsproces, wat op lange termijn lichte metabole belasting kan geven. In combinatie met andere suikers en vetten uit bewerkte voeding kan dit bijdragen aan hogere insulinepieken en stress op je stofwisseling.
Het verschil tussen natuurlijke en synthetische vetten zit vooral in hoe ons lichaam ze verwerkt. Synthetische vetten, zoals E471, worden anders verteerd en kunnen daardoor een negatieve invloed hebben op de darmflora en de beschermende slijmlaag van de darmen. Hoewel ze qua energie gelijk zijn aan natuurlijke vetten (ongeveer 9 kcal per gram), tonen studies aan dat bewerkte vetten op lange termijn de darmgezondheid en vetopslag kunnen verstoren.
De OMEGA-6 disbalans?
Zoals eerder vermeld wordt E471 vooral gemaakt uit zaadolies zoals soja-, zonnebloem- of raapzaadolie, die heel rijk zijn aan omega-6-vetzuren. Ons lichaam heeft omega-6 nodig voor:
- de opbouw van de buitenlaag van elke cel
- het aanmaken van hormoonachtige stoffen die ontstekingen, bloeddruk en immuniteit regelen
- en voor een gezonde huid, haren en hersenfunctie.
Ons lichaam heeft slechts een kleine hoeveelheid omega-6 nodig, en het moet in balans zijn met omega-3. In onze voeding is die verhouding vaak veel te hoog, en een teveel aan omega-6 kan ontstekingsprocessen aanwakkeren. E471 wordt in het lichaam dus afgebroken tot vetzuren, die afkomstig zijn van plantaardige oliën rijk aan omega‑6. Omdat dit additief in veel bewerkte producten voorkomt, krijgen we een flinke hoeveelheid omega‑6 binnen.
➞ Als je meer dan drie à vier bewerkte producten per dag eet met E471, dan krijgt je lichaam waarschijnlijk al meer omega-6 dan goed is, zeker als daar weinig omega-3 tegenover staat.
Een korte geschiedenis
E471 is geen moderne uitvinding van één enkel bedrijf of persoon, maar is het resultaat van technologische vooruitgang in de voedingsmiddelenindustrie. In de jaren 1930 begon in de VS en Europa industriële productie van mono- en diglyceriden. Het doel? Vetten beter laten mengen met water.
Dit is relevant omdat het laat zien dat E471 niet is ontstaan uit een gezondheidsmotief, maar uit technisch en economisch motief: betere textuur, grotere volumes, langere houdbaarheid.
- Jaren ’70: De Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA) voert de eerste grondige veiligheidsanalyse uit in 1973 en erkent E471 officieel als een veilige additief bij de gebruiksniveaus van die tijd.
- 2017: De EFSA evalueert opnieuw E471 en toont opnieuw aan dat het veilig is voor gebruik bij normale consumptie, maar de evaluatie legt de nadruk op het belang van voortdurende controle en het verbeteren van de gebruiksnormen. In de praktijk is dit precies niet van toepassing, ondanks dat het additief nog steeds heel veel wordt gebruikt.
Dit benadrukt dat, ondanks officiële goedkeuringen, voortdurende wetenschappelijke monitoring en kritisch kijken naar de moderne consumptie en mogelijke effecten van E471 relevant blijven.